محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )

93

فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )

و ديگر بمعنى دفتر حساب باشد « 1 » كه حسابهاى پراكندهء ديوانى بر آن نويسند و حالا آن را اوارجه مىگويند . مثال اين معنى فردوسى گويد : شعر دو صد درج پر طوق و ياره همه * كه بد نامشان در اواره همه و بهر دو معنى « 21 » بمد الف « 22 » نيز آيد چنان كه بمعنى دفتر [ بمد الف ] استاد معزى گويد : بيت بس دير نمانده است كه ملك ملكان را * آرند بديوان تو آواره و دفتر و در رسالهء حسين وفائى بمعنى آهن پاره‌ها باشد كه از سوراخ نعل بيرون آرند . و [ بمد « 22 » ] بمعنى از وطن و مسكن دور افتاده نيز آمده چنان كه « 2 » شمس فخرى گويد : بيت شكوه تاج كيان وارث ممالك جم * كه از ممالك آواره كرده است آوار « 23 » آب‌زه - [ بمد الف و كسر زاى معجمه ] يعنى آبى كه از چشمه برآيد . آبراهه - يعنى گذر آب هر جا كه باشد . آب راه نيز گويند . سيف « 3 » اسفرنگى گويد : بيت خاك خور كو پس از اين روح طبيعى تا من * آبراهش ز گذرگاه جگر بر بندم انگرده - [ بنون و كاف فارسى و راء و دال مهملتين ] دانهء انگور باشد در صيدنهء ابى ريحان اما حركتش ظاهر نشد . آسغده - [ بسين مهمله و غين معجمه به وزن ناكرده ] بمعنى آماده و مهيا باشد . مثالش مسعود سعد گويد : بيت خاطر عالى تو غارت كرد * گنج آسغدهء نهان قلم اندازه - همان انداز مرقوم بمعنى اخير يعنى مقياس و مقدار . مثالش شيخ نظامى گويد : بيت چو اندازه ز چشم خويش گيرد * بر آهويى صد آهو « 24 » بيش گيرد اوره - [ بفتح همزه و راء ] روى قبا كه ابره نيز گويند . إله - « 4 » [ بفتح همزه و ضم لام ] عقاب باشد و [ بتشديد لام ] نيز آيد . اره - « 4 » [ بفتح همزه و راى مهملهء مشدد ] همان ار مرقوم بمعنى دوم كه به عربى منشار گويند . مثالش حكيم اسدى گويد : شعر چو بر فرق جم اره دندان نهاد * جم از درد دندان بدندان نهاد و [ بتخفيف راء ] نيز آيد . ارمينيه - « 4 » نام الكهء « 25 » نصارى . مثالش استاد لامعى گويد : شعر لشكرش ناشكسته و ناكشته تيغ او * در روم بت نماند و به ارمينيه شمن ارزه - « 4 » [ به وزن هرزه ] كاهگل و نيز نام درختى است . و بعضى گويند نام سرو است . مثال معنى اول سوزنى گويد :

--> ( 1 ) « س » اين دو كلمه را ندارد . ( 2 ) اصل : چنانچه . ( 3 ) « الف » « ب » : سيف الدين . ( 4 ) اين لغت در « ن » نيست و « الف » در حاشيه دارد . ( 21 ) يعنى : بارگاه و دفتر حساب . ( 22 ) يعنى : آواره . ( 23 ) آوار ظلم . ( 24 ) آهو ، عيب . ( 25 ) الكه بوم و زمين و ملك : ( برهان ) .